Câu chuyện địa chất và kiến trúc
Tọa lạc trong không gian rộng khoảng 1ha, làng Khuổi Ky tựa lưng vào chân núi đá vôi kiên cố, hướng mặt ra dòng suối uốn lượn.
Kỹ thuật dựng nhà sàn đá tỉ mỉ: Việc chuẩn bị nguyên liệu và hoàn thiện một ngôi nhà sàn đá mất từ 2 đến 3 năm. Móng nhà được đào sâu, các cột trụ dựng bằng gỗ đẽo gọt hoặc cột đá chắc chắn đặt cách nhau chừng 3m. Tường nhà cao từ 7 – 8m, dày trên 30cm, được ghép khéo léo từ hàng vạn viên đá lớn nhỏ bằng chất kết dính vôi trộn cát. Việc lên tầng 2 (cao khoảng 2.5m) đòi hỏi kỹ thuật đo đạc cực kỳ chính xác để nhà không bị xiêu vẹo. Mái nhà lợp ngói âm dương truyền thống, tạo nên khả năng điều hòa nhiệt độ tuyệt vời: mát mẻ về mùa hè, ấm áp về mùa đông.
Hệ thống rào đá như chiến lũy: Thay vì rào cây hay tre nứa, bà con tận dụng đá tự nhiên xếp thành những đường hàng rào đá kiên cố hai bên lối đi bao bọc quanh nhà, tạo cảm giác như lạc vào một chiến lũy cổ kính giữa thiên nhiên.
Tục thờ thần đá của người dân tộc Tày
Đối với người Tày ở Trùng Khánh, nhà sàn đá không chỉ là nơi cư trú mà còn là một miền thiêng lưu giữ trọn vẹn nét sống vật chất và tinh thần qua nhiều thế hệ:
Tín ngưỡng thờ “thần đá”: Đồng bào niệm rằng đá là trung tâm vũ trụ, là khởi nguồn sự sống – “con người sinh ra từ đá và khi chết sẽ hóa thành đá”. Đá hấp thụ tinh hoa và linh khí sâu trong lòng đất qua hàng triệu năm biến đổi địa chất, mang sức mạnh bảo vệ con người trước thiên nhiên khắc nghiệt.
Tục lễ tế cảm tạ thần đá, thần rừng: Hằng năm, luật tục bản địa đều quy định những ngày tế lễ riêng để cảm tạ thần đá, thần rừng, cầu mong mùa màng bội thu, bản làng yên vui. Đây cũng là nét đẹp văn hóa thể hiện ý thức trách nhiệm, sự gắn kết hòa hợp giữa con người với thiên nhiên.
Dấu ấn vật thể gắn liền với đời sống: Khi đi dạo trong làng, du khách dễ dàng bắt gặp hình ảnh những chú chó đá giữ cổng cùng các cối đá xay kiên cố - đây là nét văn hóa đặc trưng phản ánh sinh động sự gắn kết giữa đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào dân tộc Tày nơi đây.
Với những giá trị di sản đặc sắc, Khuổi Ky đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là “Làng văn hóa truyền thống tiêu biểu của dân tộc ít người”.
Trải nghiệm du lịch cộng đồng
Hiện nay, Khuổi Ky là điểm sáng về mô hình du lịch cộng đồng bền vững với 13 hộ gia đình kinh doanh dịch vụ lưu trú homestay.
Hoạt động trải nghiệm: Du khách có thể nghỉ dưỡng trong những ngôi nhà sàn đá cổ, thưởng thức ẩm thực Tày bản địa, trải nghiệm leo núi, khám phá thiên nhiên và giao lưu văn hóa.
Bảo tồn và chuyển đổi số: Làng duy trì đội văn nghệ dân gian biểu diễn các làn điệu hát Then - đàn Tính. Đồng thời, người dân tích cực tham gia tập huấn nâng cao kỹ năng đón tiếp, ứng dụng chuyển đổi số trong quảng bá, đặt phòng qua các nền tảng mạng xã hội và thanh toán điện tử, đưa Khuổi Ky trở thành điểm đến thân thiện, tiện ích nhưng vẫn vẹn nguyên vẻ trầm mặc, cổ kính.
Thông tin tham quan:
Địa điểm: Bản Khuổi Ky, xã Đàm Thủy (cách thác Bản Giốc khoảng 2km, nằm trên tuyến tham quan phía Đông của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng).
Hoạt động gợi ý: Trải nghiệm lưu trú homestay nhà sàn đá, đi dạo trên những con đường rào đá cổ, thưởng thức ẩm thực bản địa, nghe hát Then - đàn Tính và tìm hiểu tín ngưỡng thờ đá của người Tày.